ဘူမိထီသေင်

ဘူမိထီသေင် နမူႏနာႏ

စုက်ꩻထန်ႏ ဘူမိထီသေင် ကအောဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ U.S. ခမ်း၊ တဲက္ကသဲက်သ်ခမ်းနယ်ႏ လပ်ဘောက်ရပ်ကို

စက်ခြွိုင်းဒွိုႏ ဘူမိထီသေင် ကအောဝ်ႏဒါႏ ကူဝိတ်ခမ်း၊ အာမာဓိ ရပ် Ahmad I Governorate ကို။

ဘူမိထီသေင် (မန်း- ရေနံ)၊ (အဲန်းဂလစ်- Petroleum , crude oil) ယို ထွာ အရောင်ႏတသီးအို့ꩻ-ဖြီင်းကအောဝ်ႏဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုကာဗိုန် သဘာဝရွီးခိုႏတစားသွူ။ ဘူမိထီသေင်ကို ထီသေင် ကလꩻဒါႏ ဟမ်ႏခလတွမ်ႏ အောဝ်ႏဘူမိထီသေင် ကရဲန်ꩻထူႏလꩻခါꩻဒါႏ ထာꩻထီဝေတ်ꩻအီစက် (မန်းနေးဟဲ့ꩻ- စက်သုံးဆီ)ဖုံႏအောဝ်ႏပါငီꩻ။

ဘူမိထီသေင်ယို ထွာ မေႏဆာႏထာꩻနျ ကထွာလွောန် နေင်ႏခြွောန်းပဉ်သိန်ႏသိန်ႏကိုခါ၊ အောဝ်ႏအောဂဲန်းနစ်ထာꩻခြိုꩻ ကဗဉ်လင်ꩻꩻလဟမ်ႏကို ကမ္ဘာႏသက် အောဝ်ႏဆားဒွိုန်းခိန်ႏကို ထွာ။ မန်းနေးနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ (ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ) အဲန်းဂလစ်နေး ဟဲ့ꩻ fossil fuel သွူ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖြွို့သဉ်တွမ်ႏ ထာꩻသားပေႏ ထာꩻမွူးဒေါ့ꩻထီကို သေင်ကုဲင်ထိုꩻထွူ ထွာလွေꩻ ဘူမိထီသေင်။ ဝင်ꩻ ကရမ်ꩻခါꩻနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပဲတ္ထရိုလီယမ် ရေနံ ထီနိုမ်ꩻဟဲင် ၇၀% ယို အထွာစ မီသိုကပ်ယုဂ်(Mesozoic) စိုးခါ၊ ၂၀% နောဝ်ꩻ ထွာစလွေꩻ သီနိုကပ်ယုဂ် (Cenozoic)စိုး၊ ၁၀% နောဝ်ꩻ ထွာစ ပလီယိုကပ်ယုဂ် (Palaeozoic)စိုးကိုခါသွူ။ ကထူႏဟောဝ်သေꩻ ပဲတ္ထရိုလီယမ် ဘူမိထီသေင် အစစခါꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟူႏနေး လောမ်ႏဒိုလင်ꩻနေးဟမ်ႏကို ထူႏဗာႏ၊ ထာꩻနောဝ်ꩻစားတဲ့ ကထွိုင်ႏသေထွားလွူꩻလော်ဒါႏသွူ ဘူမိဗေဒခရာႏမꩻ ကွဲးဟူႏ။ အောဝ်ႏထီႏထွꩻလွောန်ꩻ အောဝ်ႏသုဲင်ꩻအိုကို စွူမ်းထန်ႏတွော့ꩻ သေထူႏဟောဝ်ဝင်ꩻတဲ့အောဝ်ႏ။

ဘူမိထီသေင် ကထေလꩻခါꩻဒါႏ ဟမ်ႏကိုဖုံႏယို မဉ်ႏဒွိုႏတရွꩻရွောတ်ရွောတ်နောဝ်ꩻ ဖထန်ႏ မာꩻစင်အီဖေႏ ပဲတ္ထရိုလီယမ် ရေနံဓာတု ထာꩻခြိုꩻအာ ပါတွမ်ႏ ဓာတ်ဆီ၊ ဒီသယ်လ်၊ ထာꩻထီꩻဝါးအီစဲတ်ထာꩻကွင်ႏ(ဂျက်လေယာဉ်ဆီ)၊ ဘစ်ဇျူမဉ်၊ တရꩻ၊ အဉ်စဉ်အဝုဲင်ထီပြေ၊ ဟမ်ႏဩဇာႏ၊ လူႏ၊ ကတ္တရာစီႏဖုံႏလꩻ။ မာꩻအီတသီႏဖဲ့တွမ်ႏယင်း ပဲတ္ထရိုလီယမ် ရေနံဓာတုထာꩻခြို့ဖဲ့ꩻ အောဝ်ႏမွေးစွောန်ႏ ပဉ်ရိန်ရိန်သွူ။ ရေနံဓာတုဟဲ့ꩻ ထီနိုမ်ꩻဟဲင်ဓာတုယို ကမာꩻလွေꩻ ခေတ်တသာ ထာꩻခြိုꩻကို ထွာအထျꩻထျꩻ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်ꩻကို လိုꩻသီးအောဝ်ႏထူႏမာꩻအီထိုꩻ ဘူမိထီသေင် တနီꩻ ၁၀၀ သန်း barrel (၁၆ သန်း ကုဗမီတာ) ကိုရပ်။ ထေထူႏ ဘူမိထီသေင်ထာꩻမာꩻယို ထေမာꩻထာꩻခြိုꩻတွမ်ႏစက်ခြွိုင်းဖဲ့ (စက်မှုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း)ကိုတွမ်ႏ ဖြေꩻစာတေားကာꩻချာငါအီထာꩻခြိုꩻ တန်ထွိုင်ႏအီတာႏ အောဝ်ႏထွာအထျꩻထျꩻ အကြဲင်ႏတဗာႏသွူ၊ တယ်ႏ ဒုတိယဆွိုပ် စက်ခြွိုင်းခြောင်ႏ အွော့ꩻချာႏထာꩻစိုး (ဒုတိယခေတ် စက်မှုတော်လှန်ရေး)ကို အတန်ထင်းမွိုင်စစ။ ဘူမိထီသေင်အောင် ကလွိုင်ႏအာဒါႏ ခမ်းထီပဉ်ခမ်းခမ်းနောဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုး အအောဝ်ႏသဲန်ꩻလꩻခါꩻ ထေမာꩻထာꩻထီ ဝါးအီစက်ဖုံႏ၊ ဖြေꩻစာ ထာꩻထီဝါးအီစက်ဖုံႏတဲင် ၂၀ ရျာꩻဗူႏ အထဝကိုခါ ဩဇာႏအောဝ်ႏမွေး ခမ်းလင်လောင်း။

ဘူမိထီသေင်ယို ထွာ ကထန်ႏချာတရာꩻယင်းတောဝ်းဒါႏ သဘာဝသယံဇာတရွီးခိုႏတဗာႏသွူ၊ အမဉ်ႏဖေါင်း အလူးယား သဘာဝထာꩻအုံ။ အယား ရာႏသီႏဥတုတွမ်ႏ လိုꩻသီးထာꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻ။ ထေထန်ႏ ဘူမိထီသေင်၊ လွိုက်ထူႏဟောဝ် ထာꩻထီဝါးအီစက်တွမ်ႏ လဲ့ꩻ ပဲတ္ထရိုလီယမ််မေႏဆာႏနောဝ်ꩻ ကောပ်ခင်ႏလမ်းတသေန် ဓာတ်တအွို (green house gas)တဲင် ကာဗွန်အောဝ်ႏခမ်သော့ꩻဒါႏ တလီꩻကိုထွူ အမာꩻဗိုန်ႏဗန်ႏထိုꩻ ရာႏသီႏဥတု။ ထာꩻယိုစားမာꩻ ပဲတ္ထရိုလီယမ်် ယား ရာႏသီႏဥတု။ မာꩻအီ ဘူမိထီသေင် အရန်းမုဲင်ꩻ၊ ပါတွမ်ႏ အခွို့ကုဲင်ထိုꩻ တွမ်ႏ အမာꩻဝေႏ တလီꩻ ယင်း ထီရွီးခိုႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း အဗာႏဒါႏ လိုꩻထာꩻခြိုင်ႏသန်ꩻ တွမ်ႏယင်း အသောင်အရင်ꩻ။

အောဝ်ႏဘူမိထီသေင်ထာꩻမာꩻ ကလꩻရွောန်ယို အွောန်ႏဒွါႏသော့ꩻခါꩻဘဏ်ဖုံႏကိုထွူ မာꩻထင်ႏလင်ꩻထွေဆုဲင်ꩻ ထာꩻထီဝေတ်ꩻအီစက်ငိုꩻခန်ဗျူဟာယို သမဲင်ꩻကာလတခြောင်ႏ အဆွာႏဖေႏမွေး ခမ်းကို ခမ်းထမ်ႏ ပဋိပက္ခ။ အမာꩻထွာလွောန်အီ ပထဝီခမ်းထီခြောင်ႏ၊ အွောန်ႏတာပေ့ꩻခါꩻဝင်ꩻစီꩻပွာꩻအို(အဲန်းဂလစ်နေးဟဲ့ꩻ sanction ၊ မန်းဟဲ့ꩻ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့ခြင်း)၊ တခမ်းတွမ်ႏတခမ်း ဒေါ့ꩻရီသော့ꩻအီဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏယင်း ပသာꩻကာႏတေင်ဝင်ꩻ ထာꩻခြွိုင်းခြိုꩻပွယ်ꩻ(မန်း- ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲ)ဖုံႏ၊ နွိုင်းချာငါအီဝင်ꩻ အာႏတောင်ႏတာႏ အွောန်ႏဝါဒ (မန်ႏ- စွမ်းအင်မူဝါဒ)၊ ယင်း အသောင်အထျꩻ ပန်ႏဝွိုန်ꩻရပ်ကို ကထွာလွောန်ဒါႏ ပဋိပက္ခအထျꩻထျꩻ။ ဝင်ကရမ်ꩻခါꩻနောဝ်ꩻ ကထေထန်ႏ ဘူမိထီသေင်ယို အအီးလို့စင်ကြောင်းထိုꩻဒါႏ ခါးလားကတွိုႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၃၅ ကို ကမ္ဘာႏကို စီꩻပွာꩻခြောင်ꩻသား အောဝ်ႏမဉ်ꩻလꩻတေား အာႏတောင်ႏတာႏ ကလꩻတသာသာသဲင်ꩻယင်းစား(မန်း- ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်)၊ မဉ်ႏလꩻ အာႏတောင်ႏတာႏ ကလꩻတသာသာသဲင်ဒါႏစားနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻအီဆေ့ꩻသော့ꩻ ပဲတ္ထရိုလီယမ် (Petroleum ) ထာထီဝေတ်ꩻအီစက်ခြွိုင်းအီးထွာ။