အဝ်ႏလိုႏတဲမ်း
"သမဲင်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ တအာႏနာႏဒါႏတဝ်းနီနာꩻ၊ သမဲင်ꩻနဝ်ꩻ သမ်းလိုႏဒျာႏအမဲဉ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏသုတေသီသီးစွိုꩻ တဲမ်းထန်ႏဗာႏဖို 'သမိုင်းပျောက်နေသောလူမျိုး'လိတ်နုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ ကထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ အထျꩻအဝ်ႏဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏလောင်း၊ ဥပမာႏ- နီပအိုဝ်ႏယိုခါ တိုꩻတက်တတွာမုဲင်ꩻ? အဝ်ႏမာꩻတမုဲင်ꩻ? ရုဲင်ꩻတသွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻ?-စတဲင် အထွာအကုဲင်ဖုံႏယို အမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ အမာႏအမာႏအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်း၊ အဝ်ႏလိုႏဒင်ႏခါꩻ လိတ်လာႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ "ဟန်ႏနီꩻ အထွာအကုဲင် အမဲဉ်ႏအမာႏယို မွူးရဝ်ꩻတရူꩻ အီႏထွာအီသမဲင်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻလိုႏသေခါꩻ၊ 'အရေꩻတတန်တဝ်း'နီကထင်းဒါႏကိစ္စဖုံႏယို မွူးရဝ်ꩻတရူꩻ ထွာအရေꩻတန်သနယ်၊ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကဲည်းအာအာနဝ်ꩻ မာꩻသေꩻခါꩻတဝ်းငါႏ နမ်းတဲမ်းမုဲင်တောင်ꩻသေꩻ (မတ်တန်ꩻ)၊ ပေါႏမဲ့နားအဝ်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻ၊ စွုမ်ႏလာ၊ စွုမ်ႏနေင်ႏ အထွာအကုဲင်ဖုံႏယို ခွဲးဗာႏ၊ ထီႏဗာႏ၊ ဟွုန်ဗာႏလွဝင်ꩻကွေႏကွေႏသွူ။ ခေတ်ယိုခါ နီပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻကို ထိုမ်ႏကယပ်ꩻငါႏနဝ်ꩻ မဟာမစာႏ ကွပ်တဒင်ႏခါꩻတဝ်းလိတ်ဒျာႏ၊ ထီႏထွꩻဟွုန်ထွꩻတဝ်းဒွုမ်၊ သမဲင်ꩻဖြောင်းနဝ်ꩻ သꩻဆွော့ꩻတဝ်း၊ ခံႏညတဝ်း၊ အမွီႏဖုံႏအကို သမဲင်ꩻတမျိုꩻယိုတဲ့ ထွာအမွီႏဟဝ် ရတနာႏနေနေတဲင် မိဉ်ႏရက်မွေးအမွီႏဟဝ်နဝ်ꩻ နီကထီႏကသေယို ဒင်ႏသေꩻခါꩻလိတ်လောင်းမꩻ၊ ဟွုန်'ထီႏသမျ ကားကအဝ်ႏ မိဉ်ႏဒင်ႏသေꩻခါꩻနွောင်ꩻလို့လို့နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခရာႏလိုႏဒွုမ်၊ ယိင်းယံယံသွူ။ နီမွိုးစိုးဖါစိုးတွင်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻခမ်းကုဲင်၊ ထိုꩻဗာႏထာꩻ၊ ဝင်ꩻလဲ့ꩻထိုꩻ နီဒုံဆောင်ႏတဲင် မုဲင်သေꩻမွူးနီꩻ (က်မတ်ဇာတာႏ)ငါတဲ့ တအဝ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငါအသက်လဲ့ တတောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်သားဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအာတန်၊ သမဲင်ꩻကုဲင်' သမဲင်ꩻဟဝ်၊ လိုꩻမိဉ်ꩻတန် အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ယိင်းအရေꩻတန်တန်၊ လွူးမွူးနီꩻ (လက်မတ်ဇာတာႏ) ထွိုင်ႏတအဝ်ႏဒွုမ်တွော့ꩻ- "သက်လꩻသွူခွုင်းမုဲင်ꩻ?" ထွိုင်ႏရီနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တောင်ꩻအီဒျာႏ လွူးသွိုပါꩻယိုပါꩻနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ထွိုင်ႏထွာနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အယပ်ꩻယင်းမုဲင်ꩻကိုဟောင်း? မိဉ်ႏလိုႏမာꩻနမ်းစူမုဲင် (မတ်ပုံတဉ်)နဝ်ꩻ ယပ်ꩻမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ မတ်ပုံတိဉ်ကို ကလိုႏဒါႏအချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ မွိုးမိဉ်ꩻဖါမိဉ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မွိုးဖြားဖါြဖားမိဉ်ꩻဖုံႏ၊ လွူးဖွာꩻနီꩻလာ နေင်ႏဖုံႏယို တဲမ်းသော့ꩻဗာႏလို့လို့တဲင် ရီအထျꩻအနာသူႏသေဒွုမ်၊ တွိုႏအနာလွိုနဝ်ꩻ သော့ꩻရမ်ꩻရိမ်ꩻဗာႏနေးလုဲင်ႏဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ကွပ်တမာꩻသေꩻတဝ်း မုဲင်သေꩻအီ (မတ်တန်ꩻ) မိဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ယိုစားနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ လိတ်အကျိုꩻ"မိဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏအကို ကဒင်ႏသေꩻခါꩻလꩻ မတ်တန်ꩻခွေါင်ခွေါင်ခံႏခံႏ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻဖြာꩻ ထိုမ်ႏထွားစမ်ꩻမွိုင် သေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻဟဝ်လဲ့ သမဲင်ꩻဟဝ်၊ လိုꩻကုဲင်တဲ့ သမဲင်ꩻကုဲင်၊ ယိုနဝ်ꩻ ထွာသက်အဝ်ႏလိုꩻတဲင် သမဲင်ꩻအဝ်ႏကုဲင်သေꩻဗာႏဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ သက်တအဲဉ်ထဝ်း ဒုံမိဉ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻကန်ႏ၊ ဘုရာꩻ၊ ရပ်ရာႏဒေႏသီးဖုံႏ အမိဉ်ႏဖေႏငါမိဉ်ꩻတဲ့ အသမဲင်ꩻတွမ်ႏအသမဲင်ꩻ အဝ်ႏဗာႏလွဉ်းလွဉ်း။ အခရာႏတွမ်ႏအကျောင်ꩻ မိဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻတငွါပေႏငါလတဲ့ တအဝ်ႏကုဲင်သေꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မိဉ်ႏရိုꩻ "ရက်မွေးသမဲင်ꩻ"တဲ့ ရပ်ဒုံမိဉ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻဖုံႏယို ဒင်ႏသေꩻခါꩻသွော့ လိတ်လောင်းပငါပရာꩻ၊ မိဉ်ႏတဒင်ႏနွောင်ꩻတဝ်းတဲးတဲ့ တွိုႏနီပိုစိုးလီꩻစိုးခိင်ႏသူꩻမဲ့ꩻ ထိုမ်ႏအထျꩻအနာ တသူႏသေတဝ်း၊ ခေတ်ယိုခါ တွမ်ႏမွူးရဝ်ꩻတရူꩻ တဗိုန်နွောင်ꩻတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏဒုံမိဉ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻ၊ ရပ်မိဉ်ꩻဖုံႏ ကပြောင်ꩻထိုꩻဗာႏ ဝင်ꩻမိဉ်ꩻဖုံႏတဲ့ တဆေ့ꩻတဝ်းဒွုမ်သွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ- ခေတ်ကာႏလ အခေႏနေႏယို ပါꩻမုဲင်ꩻရဲးဆီꩻခန်းတဲ့ တလꩻတဝ်း၊ အမိဉ်ꩻပအိုဝ်ႏရင်ꩻနဝ်ꩻ အနမ်းတွမ်ႏအနမ်း မိဉ်ႏအဝ်ႏလွောက်ꩻဖက်ဒျာႏတဲး အရသာႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ထွိုင်ႏပြောင်ꩻထိုꩻ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻတွမ်ႏအနမ်း၊ အမိဉ်ꩻတွမ်ႏအခရာႏ လွောက်ꩻဖက်ဒွုမ်၊ ကုဲင်ထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻကလဲဉ်း လိစ်ꩻငတ်ꩻဆီတွင်ꩻ ကလဲဉ်းခိုႏချာ အထွာအကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုခါ ထွာတေားလဲဉ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ?၊ အထွာအကုဲင် အမဲဉ်ႏတ၇ာꩻနဝ်ꩻ ယိုခါ မိဉ်ႏတဒင်ႏခါꩻတဝ်း လိတ်ကိုတဲး သေထွꩻဒွုမ် အထျꩻအထောင်ꩻ၊ အခြောင်ꩻအခင်ႏလမ်း၊ မာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အဝ်ႏလိုႏဒင်ႏသေꩻခါꩻ မုဲင်တောင်ꩻသေꩻ၊ မိဉ်ႏမာꩻကျင်ꩻကျင်ꩻလꩻနဝ်ꩻ အတယပ်ꩻတဝ်းဒွုမ်သွူ။ သမဲင်ꩻတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ အတသီထိုꩻဒါႏတဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကတိဉ်ႏခွေါင်အီတာႏ သမဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအရေꩻတန်၊ 'ထွာအထိင်ꩻအကမ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပေႏပေႏတန်တန် လိုႏသေဖြောင်ခါꩻ၊ အကုဲင်နဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏ 'တရိုꩻတဝ်းသမဲင်ꩻ'မကောင်၊ 'အကျိုꩻအဝ်ႏတဝ်း'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻမကောင် ပေါႏထီႏငါႏတဝ်း၊ မိဉ်ကုဲင်ကုဲင် မိဉ်ဟဝ်ဟဝ် ပေါႏတခွေါင်းတဝ်း အဗွေႏနမ်းဂုဏ်ႏသိက္ခာႏငါ လိုႏဒင်ႏခါꩻလို့လို့ဒျာႏ။ လိုꩻကထွားဆုဲင်ꩻသားဖုံႏအတာႏ လိုꩻရီး အထွာအကုဲင်ကို လꩻအီဘဝသွဉ်ခန်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ လိုꩻကရီးဖုံႏ အဟဝ်အကို လꩻလွဉ်ꩻအီဘဝသွဉ်ခန်ꩻတဲ့အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဘဝသွဉ်ခန်ꩻလꩻ/တလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ နီတာႏဝွန်ႏတမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ အထျꩻအဝ်ႏဒျာႏ ကောထွားသားဖုံႏ တာႏဝွန်ႏဒျာႏ၊ နီနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏဒျာႏ တဲမ်းသေꩻ၊ မုဲင်သေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ သွꩻပေႏကအုံမဲင်ꩻခမ်းသားဖုံႏ ကခြုဲင်းနယ်ဗာႏဖိုနဝ်ꩻ မဲင်ꩻဖုံႏရိုꩻ- 'မနုဟာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးမဲင်ꩻခွန်ဒျာႏ'တဲ့၊ နီသွꩻပေႏပအိုဝ်ႏဖုံႏတဲ့ရိုꩻဒျာႏ 'မနုဟာႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခွန်ဒျာႏ'တဲ့၊ အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ လိုꩻပေႏခေတ်ဆုဲင်ꩻ ယူႏယပ်ꩻအီဗာႏတေားနဝ်ꩻ ကွပ်သမဲင်ꩻဒျာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏသုတေသီသီး ကတဲမ်းသေꩻဒါႏ 'သမိုင်းပျောက်နေသောလူမျိုး'လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻအကို တွက်ချာယင်း သမဲင်ꩻအထျꩻအထောင်ꩻ တဖဲ့ꩻတခဝ်၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ အတိတ်ကိုတဲင် ထီႏထွꩻသားဖုံႏ တအဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်တွော့ꩻ အွဉ်ႏခန်းတယဝ်း။ တဲမ်းလိတ်သားယို ကမိဉ်ရိုꩻနဝ်ꩻ- 'နိ၌အိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ စွိုးခွိုးအင်္ဂါႏ အဝ်ႏတိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် ဗꩻဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ လူꩻသီးဖန်ဆင်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ အဝ်ႏလွဉ်ဒျာႏ အွိုးစခါကာႏဒျာႏရင်ꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွိုင် အဝ်ႏတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငဝ်းငွါ-စတဲင် ဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏ ကအဝ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလူꩻခမ်းကီတဲင် ထဲ့ဗုက်လင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မွိုးစိုးဖါပန် အဝ်ႏလွဉ်အဆက်ဆက်နေနေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကအဝ်ႏရိမ်ဗာႏဝင်ꩻခွန်၊ နီခွန်ကိစ္စနဝ်ꩻ ကွပ်နီသမဲင်ꩻ အာႏဆေ့ꩻ-မိဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ယိုမာꩻငါ ရက်ဗဲင်းသွော့သမဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻဗဲင်းသွော့သမဲင်ꩻ၊ ထီႏဆွာꩻဆွာꩻပါခန်းသွော့ ပိုလီꩻဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻသားအတာႏ၊ ပိုလီꩻဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ မဲ့ငါဖေႏကပေႏဗာႏမွုန်းတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻ ယိုခါ နီတာႏဝွန်ႏတဝ်း ပါꩻမုဲင်ꩻတာႏဝွန်ႏအီး?၊ အွဉ်ႏလေလေမဲ့၊ အွဉ်ႏသွောင်သွောင်နား၊ ထွားစဲင်းစဲင်းထွူတွော့ꩻ ယံကဒင်ႏသေꩻခါꩻဗဲင်းသွော့၊ ပေါႏဒင်ႏသေꩻခါꩻနွောင်ꩻတဝ်းအမဲဉ်ႏ တွမ်ႏအထွာအကုဲင် တရဲဉ်ႏတာႏလဲ့ ပိုလီꩻအဆက်တဆီနီဆီအတွက် အီႏအာႏကွိုꩻဗာႏအီ- မိဉ်ရိုꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻနဝ်ꩻ တရိုꩻတဝ်းဒွုမ်၊ ဟော်ꩻလိတ်သားကအုံဒါႏဒုံမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏဒုံဒုံ ထောင်ထွားချာ၊ ထိုမ်ႏရီချာသမဲင်ꩻတဲင် တဲမ်းထန်ႏစမ်ꩻမွေးမွေးဟုဲင်း၊ ကတဲႏထောင်ႏစစဒုံနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအွဉ်ငါ?၊ တဲႏထောင်ႏစအနေင်ႏမုဲင်ꩻ? လာမုဲင်ꩻ? အနီꩻမုဲင်ꩻ? တွမ်ႏကတဲႏထောင်ႏစစ အခေႏနေႏဖုံႏ တဲမ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွော့သွော့၊ မိဉ်ႏတဲမ်းလꩻနွောင်ꩻမွေး ဒုံမိဉ်ꩻသမဲင်ꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻငါတဲ့ တဆေ့ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ ပွိုင်းလဲင်ႏခါ ပအိုဝ်ႏကတဲႏထောင်ႏခါꩻ ဝေင်ꩻဖုံႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ တဲမ်းစမ်ꩻဒျာႏသွော့ ပငါပရာꩻ။ မွေးတဝ်းတဲ့ ကေားကတဲမ်းသား မဲ့ဆꩻလ ကအဝ်ႏထီႏဒါႏ လိုꩻပေႏ၊ လိုꩻတန်၊ လိုꩻဖြား မူႏခိုပေႏပေႏတန်တန်သီး အွဉ်ႏကုဲင်သေꩻအသမဲင်ꩻဟဝ်၊ သမဲင်ꩻကုဲင်နုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင် အထီႏအဟွုန်အကို ရီစဲင်းစဲင်းချာ အခရာႏဖုံႏတဲင် ဟဝ်တဲမ်းသေꩻခါꩻငါႏ၊ မိဉ်ႏတဲမ်းကျင်ꩻကျင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်တဲ့ ထွာတငါအကျင်ꩻ၊ ဆုဲင်ꩻသားအတာႏ မိဉ်ႏမိဉ်ထိုမ်ႏထွားဒါႏ လိတ်စောင်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ လꩻနွောင်ꩻအီယိုꩻယိုꩻတဲင် 'ထွာဆုဲင်ꩻဝင်ꩻ ထာꩻအာႏကွိုꩻခရာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏခြေင်းခြေင်းသွော့ ပငါပရာꩻ။[၁][၂]