ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ

အဝ်ႏ Wikipedia ကို
အ​ညွှန်း​သို့ ခုန်ကူးရန် ရှာဖွေရန် ခုန်ကူးမည်
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
Taunggyi
ဝေင်ꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻပွုံႏ(၂၀၁၆)
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻပွုံႏ(၂၀၁၆)
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ သည် မျန်မာခမ်းထီ တွင် တည်ရှိသည်
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ၊ မျန်မာခမ်းထီ
ကိုဩဒိနိတ်: 20°47′N 97°02′E / 20.783°N 97.033°E / 20.783; 97.033
ခမ်းထီFlag of Myanmar.svg မျန်မာခမ်းထီ
ခမ်းနယ်ႏFlag of the Shan State.svg ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ခရဲင်ႏတောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
တယ်ႏထောင်ႏစ၁၈၉၄
ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ၄၇၁၂ ပေ (၁၄၀၀ မီတာ)
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
 • ခြွဉ်း၂၄၆၆၇၅
 • ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏမန်းခယ်ႏ−မန်းဖြဝ်ꩻ၊ အိန္ဒိယ၊ ဂေါ်ရခါးမန်းနောင်တောင်ႏရွိုꩻဓနုꩻ
 • ထာꩻကိုꩻကွဲႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏအစ္စလာမ်ဘာႏသာႏ ]။ ဟိန္ဒူဘာႏသာႏသစ်ဘာႏသာႏ
ဧရိယာႏကိုဒ်(ဖုံႏ)၀၈၁[၁]
ကာꩻမတ်ပုံတိဉ်SHN

ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ (အိန်းကလေတ်: Taunggyi) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဆဲင်ႏရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နောဝ်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အကိုယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄ သိန်ႏခွယ်ꩻရပ်သွူ ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ယို ထွာကီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ရွုမ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻ လဲ့ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းကဲဉ်းအာအာကိုယို ထွာꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻမန်း တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏသက္ကရာဇ် နေင်ႏ ၁၂၀၀ ရပ်အကို ဝေင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒုံ ဒုံတောင်ႏတီ အဝ်ႏဗာႏဖိုသွူ ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻထီကန်ႏ(၄)ကန်ႏ တွမ်ႏ နောင်တန်အဝ်ႏ(၁)ဗာႏသွူ ။ အင်္ဂလိပ်စိုးရီးခါ နဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်အစိုႏရယို ရွုမ်ꩻအဝ်ႏခန်း မွိုင်ႏသောက် ကိုတဲင်ꩻ အစိုႏရလိုꩻတန်ဖုံႏ လွေꩻသဲင်ꩻကာꩻဖျတ်အာꩻငါႏကိစ္စဖုံႏအာꩻငါႏတွော့ꩻ တယ်ႏဗာႏ လွေꩻဝေင်ꩻတသာꩻ တဲင်ꩻ ရွီꩻလွေꩻခန်း ဒုံတောင်ႏတီ နဝ်ꩻသွူ ။ မန်းသက္ကရာဇ်(၁၂၅၃)ဗာႏ ၊ ခရစ်နေင်ႏ (၁၈၉၀) အကိုယို တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻတဲင်ꩻ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏထိုပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆကီ ပေႏ(၄၇၁၂) နဝ်ꩻသွူ။

ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ သမဲင်ꩻ[မွဉ်းဖျင် | မွဉ်းဖျင်အရွီးခိုႏ]

ခြဲ့ꩻဟံႏနယ်ႏသား အင်္ဂလိပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏတတရာꩻတဝ်းနယ်ꩻတွော့ꩻ နွို့လွဉ်တွိုက်ꩻ မျန်မာခမ်း သွံခြွိုက်သွံလဲင်ႏတဲင် မျန်မာခမ်းသား ဖေႏနေးကထွာဝွေꩻသီးသွဉ်းနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၅-ခိန်ႏ တတိယ အင်္ဂလိပ်မျန်မာစဲ့ꩻပွယ်ꩻထွူ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၈၈၆-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ မျန်မာတခမ်းလွုမ်း အဝ်ႏလဲဉ်းဝွေꩻသီးစူဆꩻလအကျောင်ꩻ အင်္ဂလိပ်သီးကေႏညာႏလွေꩻခန်းဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏဖုံႏယို အီႏထူႏသိမ်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ချꩻထွူအနယ်ꩻဗျူဟာဖုံႏတဲင် ထူႏအခိန်ႏတွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻထွူဝင်ꩻတွော့ꩻ ဖျင်ဆင်လွေꩻခန်းစဲ့ꩻသား ဝေင်ꩻနယ်ႏသာစည်၊ လှိုင်းတက်ဒေႏသကိုနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဇန်နဝါရီ(၃)နီꩻနဝ်ꩻ နွို့ထင်ႏလွဉ်စခန်းဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဇန်နဝါရီ(၂၉)နီꩻနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻစခန်း နယ်ႏပင်ႏတရားတွမ်ႏ နယ်ႏပွေးလှတဲင် နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီကိုနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻနယ်ႏဟုဲင်ꩻဟိုꩻ၊ နယ်ႏညောင်ႏရွီႏကိုကပါဒါႏ ပေါရိသတ်တွမ်ႏ အင်္ဂလိပ်သီးထျꩻ မွိုင်ꩻသောက်ꩻကိုသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၁၁)နီꩻနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻ နယ်ႏမွိုင်ꩻပွဉ်၊ နယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ နယ်ႏမွိုင်ꩻပန်၊ နယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ နယ်ႏလင်ꩻခွိုꩻ၊ နယ်ႏလဲချား၊ နယ်ႏကိန်ꩻတောင်ꩻတွမ်ႏ နယ်ႏကိန်ꩻခန်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် အင်္ဂလိပ်ဗြိတိသျှစဲ့ꩻတပ်ရွုမ်ꩻချွုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ၊ မွိုက်ꩻသောက်ꩻကို လတ္တီတွဒ် ၂၀-ဒီဂရီ ၃၄-မိနစ်တွမ်ႏ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၈-ဒီဂရီ ၅၉-မိနစ်အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻတပ်ရွုမ်ꩻချွုတ်ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအမဉ်ꩻ'မွိုင်ꩻသောက်ꩻစတက်မင်းခံႏတပ်'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻအုပ်ချွုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ရွုမ်ꩻယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻလွေꩻဗꩻတွိုႏ နေင်ႏ ၁၈၉၀-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ အရေꩻပဲင်ႏတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻအရာႏအဝ်ႏသားရွုမ်ꩻယို ပြောင်ꩻလွေꩻထိုꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗြိတိသျှ ဂေါ်ရခါးတပ်စွုမ်ꩻ(၃)ကိုကထွာဒါႏ ဗိုလ်မှူးတန် အီတက်မင်းနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် သိမ်ꩻထူႏရေꩻတာႏဝွန်ႏခံႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻသောက်ꩻခံႏတပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆင်ကောင်ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ အထိုပေပေါင်ꩻ (၃၀၃၆)ကိုသွူ။ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ စတုရန်းမဲင်ႏ တထာႏဝရပ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻခင်ႏလမ်း၊ စဲ့ꩻအရာႏသားအုံအဝ်ႏသော့ꩻ စဲ့ꩻလမ်းဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တပ်အတာႏ ကလိုႏဒါႏ အံႏအွꩻရေꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဖြေꩻဗာႏ ဆေꩻမွိုင်ꩻသောက်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထီနဝ်ꩻ တွောင်ဗာႏ အဝ်ႏဆင်ကောင်ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ထီခြောင်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ တပ်အတာႏ ကလိုႏဒါႏ ဟူ၊ ဗွူကလာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဆို့ꩻလွဝေင်ꩻညောင်ႏရွိီႏအသောင်ကိုဖုံႏသွူ။ ထာꩻလျားလာနဝ်ꩻ ယာလျားအဝ်ႏ ၉၅-ဒီဂရီဖါရင်ဟိုက်နဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻခွꩻခိန်ႏ လာဒီဇင်ဘာကိုနဝ်ꩻ အခွꩻအဝ်ႏ ၄၀-ဒီဂရီဖါရင်ဟိုက်နဝ်ꩻသွူ။ တနေင်ႏအတာႏတွက်ချက်အလꩻ ခမ်းကလော့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၀-လက်မတွမ်ႏ ၅၀-လက်မရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻသောက်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏအရေꩻပဲင်ႏနဝ်ꩻ ဟီးလ်ဘရန်းနဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငန်ႏရေꩻမှူးနဝ်ꩻ ကတဲမ်းဒါႏ (ဗမာပြည် ဂေဇက်ဟီးယား)လိတ်အုပ် ဂျေဂျီစကော့နဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏခြုဲင်းလွေꩻခင်ႏလမ်း ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ အစထွာဒျာႏ ညောင်ႏရွီႏနယ်ႏကို ခင်ႏလမ်းတထွောင်းနေနေသွူ။ နဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ လစ်ꩻမဲင်ႏ၊ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏတယ်ႏဒါႏ အရေꩻပဲင်ႏရွုမ်ꩻယို ဝွေꩻသီးအီႏတဲႏဒျာႏ ဆꩻတွို့ꩻ၊ ဆꩻကွဉ်ႏ၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကောင်ဆောင်ႏ၊ ကောင်နာဖုံႏ အဝ်ႏခူလေပ်ခါꩻဒါႏ အခဝ်နဝ် ဖဲ့ꩻဆꩻနဝ်သွတ်ꩻ ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏတဲႏထောင်ႏသော့ꩻဒါႏ တောင်ႏကီꩻဟံႏခင်ယို ထွားသေႏချောင်းသေႏချာႏထွူမꩻ တဲႏသော့ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏထောင်ႏစဝေင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အရေꩻပဲင်ႏ အုံတာႏလမ်း၊ ပုလိပ်အရာႏသားတာႏလမ်း၊ တရာꩻရွုမ်ꩻ၊ အရေꩻပဲင်ႏရွုမ်ꩻတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻရွုမ်ꩻ၊ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏဌာႏနရွုမ်ꩻ၊ အချုပ်ခန်ꩻ၊ ခမ်းသားထာꩻမာꩻဌာႏန၊ ညီႏလာႏခံႏခင်ႏလမ်း၊ တသီႏယွုံႏ၊ ထွားလိတ်တွိုက်၊ ကြေးနန်းရွုမ်ꩻ၊ ဗိုလ်တဲတွမ်ႏခမ်းသားထာꩻမာꩻဌာႏနဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထီဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ(၄၇၁၂)နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ကတဲႏဒါႏဝေင်ꩻ ကောင်လောင်းနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို ထွာအတန်သွတ်ꩻသွူ။ နီပေါနဲင်ႏငံႏကို ကောင်တဖြုံႏလောင်း ဝွေꩻသီးကတဲႏဒါႏ ဝေင်ꩻခတ္တမန္ဒူနဝ်ꩻ တတန်ထွꩻတဝ်း ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကပြောင်ꩻအုံဗာႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးမွိုင်ꩻသောက်ꩻဒေႏသကို ထာꩻဆော့ဖြားလွိုင်ႏ၊ စဲ့ꩻသားတွမ်ႏရွုမ်ꩻဝွန်ႏထံꩻသား တဖြာꩻထွူတဖြာꩻ ဆော့အာထာꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ ထာꩻဆော့ဖြားရောႏဂါႏသေ့ꩻသမ်းနွို့လꩻ ဦးနှောက်ကိုတဲင် သꩻဗားထန်ႏထာꩻတွော့ꩻ ခꩻချာခꩻငါဒျာႏဝင်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလွဉ် မော့ꩻလွဉ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏရဲးခါꩻနဝ်ꩻထင်ꩻ ဗွေဗိတ်ထံနေးစွဉ်ႏ ဗွိုန်နုဲင်းတံꩻတွိုင်ꩻတဲင် ကောင်စျူစျူမော့ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူအဝ်ႏလေပ်စွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏနယ်ႏမော့ꩻထင်ꩻ၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻနဂယ်ႏမော့နဝ် နဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ အဝ်ႏအေးသာယာ မဉ်ႏထင်ႏလွဉ်တောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ တဖူꩻတန်အစေႏဖဲ့ꩻ ပေါင်းဖွိုႏဖွိုႏအရပ်ကိုနဝ်ꩻ ထီႏလွေꩻဗာႏ ကရင်မထီဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏတဲႏဒါႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻခင်ႏလမ်း ဟံႏခင်ယိုနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်နဲင်ႏငံႏရေꩻအရာႏတန် ဟေးလ်ဒီဘရန်းနဝ်ꩻ ထီႏသဘော်ꩻကျရီးဝင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဝေင်ꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖို 'ဟေးလ်ဒီဘရန်း'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဖူꩻတန်ယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻဖိုအမဉ်ꩻ'ဟေးလ်ဒီဘရန်းတဖူꩻ"အကျောင်ꩻ မတ်တန်ꩻလီꩻကို အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို နေင်ႏ ၁၈၉၂-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တဲႏစခန်းဒျာႏ မာꩻဟံႏကွက်ꩻ၊ မာꩻတဖူꩻ၊ မာꩻရွုမ်ꩻ၊ မာꩻလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၅-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းယို လုဲင်းငါႏတွော့ꩻ ဖန်းဖြယ်အုပ်ချွုတ်လွေꩻခန်းဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ထင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အရီးသွတ်ꩻ အုံအဝ်ႏရေꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာအစိုးရလမ်းတောႏကရိုꩻဒါႏ ကော်မရှင်နာခွန်တန်လမ်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏဝေင်ꩻထွူ (၃)နေင်ႏဗွေမꩻ မာꩻဖေႏဆေꩻရဲဉ်ႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း စတုရန်းကိုက်(၅၀) တထွန်ႏသေင်ႏ သꩻမီꩻဆေꩻနဝ်ꩻသွူ။ (ယိုခါ ဆေꩻတန်)။ ထဉ်ႏရပ်ညာꩻဖုံႏ မဉ်ႏလွဉ်လယ်ႏနဝ်ꩻ သမ်းထီႏကောင်တန်အဝ်ႏစဲဉ်ႏထာꩻ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻတဲင် လိုꩻကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ယူႏဒျာႏကောင်တွော့ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏဝေင်ꩻမဉ်ꩻ "တောင်ကြီး"ထင်းလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ အမာႏနဲ့ အမဲဉ်ႏနဲ့ကရိုꩻနဝ်ꩻ? ကတဲႏစဝေင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအထျꩻအသောင်ယို ဒုံအဝ်ႏလစ်ꩻဒုံ၊ ဒုံမွဉ်ခြဲင်၊ ဒုံဟမ်ႏဗွာ၊ ဒုံဦးစီး၊ ဒုံတောင်ႏတီ နဝ်ꩻသွူ။ ဒုံတောင်ႏတီနဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏဒုံ ယိုခါ အဝ်ႏအထက (၄)ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲႏစဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ နေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ(၃၃၆)လမ်း၊ လိုꩻဖြားပေါင်ꩻ အ၀်ႏ(၁၂၄၇)ဖြာꩻတဲင် ဖြဝ်ꩻခမ်းလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏ(၈၁၅)ဖြာꩻ၊ အိန္ဒိယအဝ်ႏ(၁၈၉)ဖြာꩻ၊ မန်း(၁၇၅)ဖြာꩻ၊ ခဲႏ(၃၂)ဖြာꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၃၁-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ(၅၃၃၃)ဖြာꩻ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၈၅-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်(၂၀)ကို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁၈၇၄၄)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ အွိုင်ႏပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၈-အွိုင်ႏ၊ အွိုင်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁၃၆၄)ဖြာꩻတဲင် စုခြွဉ်းလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂၂၂၃၉၀)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ စေႏတီႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ (က) ရွှေဘုန်းပွင့်စေႏတီႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻကီကွဉ်ႏ ကောင်လောင်းနဝ်နဝ်ထင်ꩻထင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻကောင်၊ ကောင်စျူ၊ ကောင်ဖိုးဥသဖ၊ ကောင်ဆျာခမောက်ꩻ၊ ကောင်မြစိမ်းကစ ကောင်ဖုံႏကအာငါႏအကို ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရာꩻစေႏတီႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲႏခါꩻ ကောင်ဖိုးဥသဖလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရွှေဘုန်းပွင့်စေႏတီႏ ထူႏချာꩻချက်နဝ်ꩻ အဓိဋ္ဌာန်ႏနွို့သား အဝ်ႏလွဉ်သေႏသေႏ၊ ဆင်ႏဆင်ႏထီႏဗာႏ ဘုရာꩻရောင်ႏတောႏ၊ နွုမ်ꩻဗာႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏထျꩻ အလွီးဟွမ်မျိုꩻ၊ မဉ်ႏတွိုႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ သꩻရောင်းခွꩻရျူႏဗာႏ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ပွေါးထွားဖေႏ ကလွဉ်ပူႏဇောႏဘုရာꩻသားတဲင် အန္တရာယ်ႏကင်ꩻသျင်ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ခ) ဓာတ်ပေါင်ꩻစုစေႏတီႏ ဓာတ်ပေါင်ꩻစုစေႏတီႏယို တဲႏခါꩻကောင်မြစိမ်းလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ (နဂါꩻကောင်လောင်း ဂဠုန်ႏဗေင်ႏ၊ ကဗေင်ႏဂဠုန်ႏ ဒေ့ꩻမစွုမ်ႏ၊ ဂဠုန်ႏအသွꩻ ဟဲ့ꩻဆင်ဗွာ၊ ဆင်ဗွာအဗွေႏ ဟဲ့ꩻမြစိမ်း)အကျောင်ꩻခရာႏယို အဝ်ႏတဲမ်းခါꩻ စေႏတီႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲႏအွဉ်သားနဝ်ꩻ ငန်းဆေးဦးချစ်ထူးနဝ်ꩻသွူ။ (ဂ) ရွှေမုဋ္ဌောစေႏတီႏ ရွှေမုဋ္ဌောစေႏတီႏယို တယ်ႏခါꩻ ကောင်ရဲဉ်ႏ ဆနဝ်ဖဲ့ꩻသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ စေႏတီႏယိုနဝ်ꩻ သီရိဓမ္မာသောကခွန် ကတယ်ႏခါꩻဒါႏခင်ႏလမ်းကို အလောင်းစည်သူခွန် ဌာႏပနာႏသော့ꩻခါꩻ ဓာတ်တောႏတဆူႏနဝ်ꩻသွူ။ စေႏတီႏယိုထျꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻစေႏတီႏလင် ရွှေမြတင်စေႏတီႏ၊ ဆုတောင်ꩻဗွေစေႏတီႏ၊ ဘုရာꩻတနျာႏစေႏတီႏ၊ ကျိုႏဓာတ်တောႏစေႏတီႏဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ (ဃ) ဘုရာꩻအုံထွိုင်ႏပုံႏတောႏ ဘုရာꩻအုံထွိုင်ႏပုံႏတောႏယို အဝ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ကောင်လောင်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻလွဉ်ပုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဉာဏ်ႏ (၃၁)ပေ၊ မဉ်ႏတဲက်ပါ ဘုရာꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ (၄၅)ပေ၊ ကအဝ်ႏဒါႏစေႏတီႏယို နေင်ႏ ၁၂၅၉-ဗာႏကို ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ ရသေ့ꩻတန် ဦးခန္တီ လွဉ်တဲႏဖေႏဒျာႏသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏခိန်ႏကို ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻသိမ်တောင် လွဉ်မွဉ်းဖျင်ခါꩻတဲင် ယိုခါ ဘုရာꩻဝဲင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻတွိုက်၊ သိမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏစွုံႏလင်ႏခါꩻလဲဉ်းသွူ။ (င) အောင်ႏတောႏမူႏစေႏတီႏ အောင်ႏတောႏမူႏစေႏတီႏယို အဝ်ႏအုံထွိုင်ႏတောႏမူႏစေႏတီဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻ ထာꩻပူႏလောင်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ စေႏတီႏထိုဖွိုႏ ၁၂-ပေယို ချꩻခါꩻလဲဉ်းသွူအွတ်ꩻရွီးတဲ့ ဗꩻယိုခါ ကတဲႏထွာတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၂၂-ဗာႏခိန်ႏ ဗွေႏဗွန်နရိန္ဒ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်နဝ်ꩻ တဲႏခါꩻဖေႏ ကေႏညိုႏခရာႏစေႏတီႏတဆူႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏ စေႏတီႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ"တလွိုးစေႏတီႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻတန် ပြောင်ꩻဖန်ယင်း ဆုတောင်ꩻဗွေ အောင်ႏတောႏမူႏစေႏတီႏသွူ။ (စ) ရတနာဇေယျစေႏတီႏ ရတနာဇေယျစေႏတီႏယို တဆူႏနဝ်ꩻ တဲႏပူႏဇောႏခါꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ အောင်လောင်းကို ထွာစခါနွို့သမဲင်ꩻ စေႏတီႏတဆူႏနေနေသွူ။ မြန်မာသက္ကရာဇ် နေင်ႏ ၄၇၄-ဗာႏခိန်ႏ ခွန်အလောင်းစည်သူ တဲႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၂၇၁-ဗာႏခိန်ႏ ပထမကျောင်ꩻတန်ဗွေႏဗွန်တွမ်ႏ တေင်ꩻအုပ်တန် ဦးကျော့အုပ်သီး အွဉ်ငါမွဉ်းဖျင်ခါꩻယင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ဆ) စူဠာမုနိစေႏတီႏယို မုဲင်တောင်ꩻခါꩻ တဲႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ နေင်ႏ(၁၀၀)ဗွေအနေႏ တဲႏခါꩻ ဝေင်ꩻအခဝ်နဝ်ဖဲ့ꩻ ဂေါက်ကွင်ꩻထျꩻ ကောင်ပူႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ တဖဲ့ꩻစီႏ အာနန္ဒာဘုရာꩻရုပ်ထုဉာဏ်ႏတောႏ (၇၂)သောင်ꩻ လစ်ꩻဆူႏအဝ်ႏခါꩻသွူ။ လွိုစေႏတီႏဆꩻကီယို (၇)ဆူႏ စေႏတီႏအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏနေကသွူ။ ဒုံဝါးပြားထျꩻ မြသပိတ်စေႏတီႏ၊ အုပ်ဖိုရပ်ကွက်ထျꩻ မြစက်ြာစေႏတီႏ၊ စောက်ꩻမူႏ(ကရင်မ)ထီဖူꩻထျꩻ ဆုတောင်ꩻဗွေစေႏတီႏ၊ အေးစေတီကျောင်ꩻထျꩻ ဘုရာꩻဗွာစေႏတီႏ၊ မုတဝဂူ ဗျည်း(၃၃)ဖြုံႏစေႏတီႏတွမ်ႏ စေႏတီႏအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအာနေကသွူ။ "ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏရေꩻခင်ႏလမ်းအုံ" ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ ခါးလားကထွာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ဘုရားကြီးအနောက်ကျောင်း၊ ကျောင်ꩻမင်္ဂလာရာမ၊ ကျောင်ꩻမဟာမြတ်မုနိအကို၊ အကျောင်ꩻကုန်ꩻသာႏ၊ မင်းကျောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻနဂါꩻပွတ်၊ ကျောင်ꩻကံဦး၊ ကျောင်ꩻသိမ်တောင်၊ ကျောင်ꩻအောင်မြေသာစည်၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံ၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ကျောင်ꩻမင်းကွန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ကျောင်ꩻပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ကျောင်ꩻသိမ်တောင်၊ ကျောင်ꩻအောင်မြေသာစည်၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ကျောင်ꩻကံဦး၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံ၊ ကျောင်ꩻကုန်ꩻသာႏ၊ ကျောင်ꩻအောင်မင်္ဂလာ၊ ကျောင်ꩻမင်းကွန်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကျောင်ꩻခြွဉ်း-(၁၇၇)ကျောင်ꩻ၊ ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏကျောင်ꩻ (၈)ကျောင်ꩻ၊ အစ္စဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၇)ကျောင်ꩻ၊ ဟိန္ဒူဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၂)ကျောင်ꩻ၊ ဆိစ်ဟိန္ဒူဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၁)ကျောင်ꩻ၊ ဂေါ်ရခါးသူရဿတီႏကျောင်ꩻ(၁)ကျောင်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ကျောင်ꩻသာႏသနာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻမဟာစည်သာႏသနာႏခင်ႏလမ်းရျူႏ၊ ကျောင်ꩻမိုးကုတ်ဝိပဿနာႏ၊ ကျောင်ꩻဓမ္မရတနာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏရပ်ကွက်ဖုံႏ" ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻခါးလားကထွာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻ တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ကူညီကုန်းရပ်ကွက်၊ အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်၊ ပင်လုံရပ်ကွက်၊ မြောက်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ကန်အရှေ့ရပ်ကွက်၊ ကန်အောက်ရပ်ကွက်၊ အစိုးရရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းယို အင်္ဂလိပ်သိးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ စတုရန်း (၁၂)မဲင်ႏ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ အုပ်ချွုတ်ကစ ဝွေꩻသီးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဌာႏနပငါပရာꩻသွူ။ ဗွိုန်နုဲင်းဝင်ꩻတောင်ႏကီꩻအနေႏ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထီဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ (၄၂၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝင်ꩻကလောꩻ၊ ပေပေါင်ꩻ (၄၅၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻလွယ်လျမ်၊ ပေ(၅၂၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻလွယ်မွေကိုဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အင်္ဂလိပ်သီးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ကောင်လောင်းစဲ့ꩻတပ်စခန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၇၂-ဗာႏ တောႏလန်ႏရေꩻကောင်စီခေတ် နဲင်ႏငံႏတောႏငိမ်ꩻခွꩻတဲႏထောင်ႏရေꩻ အစိုႏရခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ဝွေꩻသီးအွဉ်ႏထွော့တသာယင်း ရပ်ကွက်ခြွဉ်း(၂၀)နဝ်ꩻသွူ။ ရပ်ကွက်မဉ်ꩻနဝ်ꩻ ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်၊ မြို့မရပ်ကွက်၊ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ကံသာရပ်ကွက်၊ ကန်အောက်ရပ်ကွက်၊ ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်၊ ပြည်တော်သာရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ရေအေးကွင်းရပ်ကွက်၊ ညောင်ဖြူရပ်ကွက်၊ မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက်၊ သစ်တောရပ်ကွက်၊ လမ်းမတော်ရပ်ကွက်၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွိုယင်း ဘုရားဖြူရပ်ကွက်တွမ်ႏ ကန်ကြီးရပ်ကွက်တဲင် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ရပ်ကွက်စုခြွဉ်း အဝ်ႏလွဉ်ဗာႏ (၂၂)ရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို ဖြယ်နေး အခဝ်နဝ်၊ အခဝ်ထာႏဝ၊ အခဝ်ထင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻတန်လဲ့ အုပ်ချုပ်လွေꩻဗာႏနေး သွံခဝ်နဝ်ꩻသွူ။ မြို့မရ်ကွက်ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာအထာႏဝကိုသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏပွိုင်းရင်းခိန်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကုဲင်းမာꩻဒါႏ ခွန်စွုမ်ႏမော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ (ဒါဘာ)ပွယ်ꩻတဲင် နယ်ႏဗွေႏစောက်ꩻဖါးဖုံႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻအတန်အကဲႏသီးတာႏ တဲႏဖေႏဗာႏ အဟော်ပငါပရာꩻ၊ ဟော်ꩻကအဝ်ႏအာရာꩻအရပ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်နုဲင်းနဝ်ꩻ ဗꩻထံစွဉ်ႏယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ ဆေꩻတန်ခင်ႏလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဈေးပိုင်းရပ်ကွက်သွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏဆေꩻထျꩻသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဒုံဖုံႏအဝ်ႏရိုꩻလဲ့ တောင်ႏရွိုꩻ၊ ဓနု၊ ကလာꩻ၊ ခဲႏဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။ အီႏတဲႏညောင်ရွှေဟော်တာႏ ဟဲ့ꩻလွဉ်လိုꩻအသောင်အရင်ꩻ ထာꩻမာꩻသားဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏအုံဟော်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻသွူ။ ရပ်ကွက်မဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ခါꩻခန်း ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်ꩻ တဖူꩻတဲ့ ဖန်ခန်း ဆာစောမောင်တဖူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ညောင်ႏရွီႏထီကန်ႏယို ညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါႏပဲင်ႏဒျာႏတဲင် အင်္ဂလိပ်အစိုႏရနဝ်ꩻ ကွီသွူညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါးထျꩻတဲင် ဖြယ်ဖေႏခန်းထီ အခဝ်ထင်ꩻ ရပ်ကွက်သားတာႏနဝ်ꩻသွူ။ [၂] [၃]

အာႏကွိုꩻ[မွဉ်းဖျင် | မွဉ်းဖျင်အရွီးခိုႏ]

  1. http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm
  2. (၁) အထက်ဗမာပြည်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဂေဇက်တီးများ၊ (၂) ဦးစံမောင်၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ထာဝစဉ်ငြိမ်းချမ်းရေးသို့ဆောင်းပါး၊ (၃) ဦးခင်မောင်၏ တောင်ကြီးမြို့အကြောင်း သိကောင်းစရာမှတ်စုဆောင်းပါး၊ (၄) ဒေါက်တာအောင်ကျော်၏ တောင်ကြီးဈေးဆောင်းပါး၊ (၅) မောင်ခွန်နွယ်၏ တောင်ကြီးမြို့မှတ်စုဆောင်းပါးများ။
  3. ဖြားခွန်မောင်တုတ်၊ မောင်းမွူးခံꩻ အမုဲင်(၁၅/၆/၇/၂၈)
  • မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။
  • မြန်မာပြည်ဖွားဂေါ်ရခါး၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊ ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ်